Jak zadbać o zdrowie psychiczne Seniora?
Kiedy mówimy o chorobach seniorów, w przeważającej większości myślimy o schorzeniach fizycznych, immunologicznych albo neurodegeneracyjnych. Przewlekłe bóle, trudności w chodzeniu, zapominanie ważnych rzeczy są dla nas objawami, że w organizmie podopiecznego dzieje się coś poważnego. Niestety, osoby starsze cierpią także na choroby, których nie widać na pierwszy rzut oka. Mowa tu o schorzeniach natury psychologicznej. Ich źródłem nie jest genetyka lub niezdrowy tryb życia, ale często wydarzenia, które miały miejsce w życiu seniora. Śmierć bliskiej osoby, przeprowadzka, przejście na emeryturę, trudności finansowe, odosobnienie – wszystko to może skutkować załamaniem się psychiki podopiecznego. Jakie zaburzenia najczęściej obserwuje się u osób starszych?
Depresja – określana zwykle jako depresja wieku starczego, ponieważ może się objawiać inaczej, niż w przypadku młodszych osób. Symptomami depresji u seniora bywają: większa nerwowość, drażliwość, irytacja, przemęczenie, problemy ze snem, pogorszenie pamięci i koncentracji. Niestety, zdarza się, że seniorom towarzyszą myśli samobójcze – dlatego depresji nie należy lekceważyć.
Nerwica – dziś nazywana zaburzeniami lękowymi. Objawami lęku mogą być pocenie, bóle głowy, kołatania serca, uczucie ogólnego niepokoju, drażliwość. Mogą się też pojawiać ataki paniki albo strach przed wychodzeniem z domu.
Psychoza – zdarza się stosunkowo rzadko, ale warto o niej pamiętać. W przebiegu choroby pojawiają się omamy, urojenia, izolacja od ludzi, apatia.
Zespół zachodzącego słońca – jak sama nazwa wskazuje, objawy występują wieczorem. Dochodzi do omamów wzrokowych, dezorientacji, nerwowości i nadmiernego pobudzenia.
Psychoterapia osób starszych
Jak dbać o zdrowie psychiczne seniora?
Jeżeli u podopiecznego zdiagnozowano jakiekolwiek zaburzenia psychiczne, należy je leczyć. Odpowiednio dopasowana farmakoterapia i psychoterapia pod okiem specjalistów pomogą mu na nowo cieszyć się życiem. Kluczem do sukcesu jest jednak właściwa i szybka diagnoza, zwłaszcza w przypadku depresji. Natomiast gdy senior jest całkowicie zdrowy, wystarczą działania profilaktyczne. Konieczna będzie odpowiednia dieta, która wspiera zdrowie psychiczne – bogata w warzywa strączkowe i ciemnozielone, orzechy, produkty zbożowe, tłuste ryby i fermentowane napoje mleczne. Niezbędna okaże się też aktywność umysłowa i społeczna. Senior powinien regularnie spotykać się z ludźmi, których lubi, uczestniczyć w życiu lokalnej społeczności. Dobrym ruchem jest też nauka nowych umiejętności, na przykład języków, a także gra w szachy, czytanie książek i rozwiązywanie krzyżówek. Być może któraś z tych rozrywek stanie się dla podopiecznego nowym hobby? Pasja to sposób na relaks, a ten z kolei doskonale działa na psychikę osoby starszej.
Dbanie o zdrowie psychiczne seniora powinno jednak zacząć się od ruchu. Już półgodzinny spacer w otoczeniu natury wzmaga produkcję endorfin, czyli hormonów odpowiedzialnych za dobre samopoczucie. A po spacerze dobrze będzie się zrelaksować. Krótka drzemka, medytacja czy ćwiczenia oddechowe sprawdzą się doskonale. W ponure jesienne lub zimowe dni zadbaj o to, by otoczenie seniora było dobrze oświetlone. Istnieją specjalne lampy imitujące światło słoneczne, które pozytywnie wpływają na nastrój.
Zdrowie psychiczne podopiecznego: ważna rola opiekunki
Często z upływem lat w życiu seniora wiele się zmienia. Niektórzy podopieczni mierzą się z utratą partnera, inni z ograniczeniami ruchowymi, a jeszcze inni z problemami z pamięcią czy poczuciem, że „świat biegnie naprzód, a oni zostają lekko z tyłu”. To może prowadzić do smutku, frustracji, a nawet depresji. Twoja empatia i zrozumienie są tu bezcenne. Nie musisz jednak od razu stawiać diagnozy psychologicznej. Najważniejsza jest Twoja obecność. Dla wielu starszych osób opiekunka to jedyna bliska osoba, z którą mają regularny kontakt. To ogromna odpowiedzialność, ale i szansa. Możesz sprawić, że senior poczuje się ważny, potrzebny i… po prostu lubiany. Jak osiągnąć ten cel?
Słuchaj z zyczliwoscia. Nie tylko wtedy, gdy podopieczny mówi coś ważnego, ale także wtedy, gdy opowiada po raz dziesiąty tę samą historię.
Utrzymuj rytuały. Poranna kawa przy stole, wspólne oglądanie ulubionego serialu czy codzienny spacer – to wszystko daje seniorowi poczucie bezpieczeństwa.
Zachowuj cierpliwość i szacunek. Mów spokojnie i nie traktuj podopiecznego jak dziecko.
Bardzo ważna jest też aktywizacja mózgu seniora. Umysł, podobnie jak ciało, potrzebuje regularnego „treningu”. Nawet drobne aktywności mogą poprawić samopoczucie i opóźnić procesy otępienne. Co możesz robić z podopiecznym? Na przykład grajcie razem w domino, warcaby, memory lub karty, czytajcie książki, gazety albo rozwiązujcie krzyżówki. Zachęcaj go do wspominania, opowiadania o dzieciństwie, o członkach rodziny. Może razem stworzycie album ze zdjęciami? Pamiętaj, że tu nie chodzi o wielkie rzeczy, ale o regularność i zaangażowanie.
Opieka nad seniorem
Podbuduj psychikę seniora
Pozwól też seniorowi decydować o niektórych sprawach. Zbyt często osoby starsze mają wrażenie, że nikt ich już nie słucha, że wszystko za nich robią inni. A przecież wciąż mają w sobie siłę i sprawczość. Dlatego pozwalaj seniorowi samodzielnie decydować, co zje na śniadanie czy obiad. Jeśli jest w stanie, niech sam składa pranie lub podlewa kwiaty. I zawsze pytaj go o zdanie – pokażesz mu, że jego opinia się liczy. Bądź w tym wszystkim czujna. Jeśli zaobserwujesz niepokojące objawy, jak nagłe wycofanie i niechęć do rozmów, zmiany w apetycie, higienie snu, w nastroju, brak chęci do wykonywania codziennych czynności czy zapominanie oczywistych rzeczy, porozmawiaj z rodziną lub lekarzem. Wczesna reakcja może okazać się kluczowa.
Jako opiekunka jesteś kimś więcej niż tylko wsparciem w domowych obowiązkach. Przede wszystkim stajesz się dla seniora towarzyszką dnia codziennego, wsparciem emocjonalnym, nierzadko powierniczką. Dbanie o jego zdrowie psychiczne to nie dodatkowy obowiązek – to ta część pracy, która może dawać najwięcej satysfakcji.
Twój uśmiech, obecność, cierpliwość i troska sprawiają bowiem, że życie podopiecznego jest pełniejsze i bardziej pogodne.